Kodi dinosaur blitz ndi chiyani?

Njira ina yophunzirira za paleontology ingatchedwe "dinosaur blitz."
Mawuwa amachokera kwa akatswiri a zamoyo omwe amapanga "bio-blitzes." Mu bio-blitz, odzipereka amasonkhana kuti asonkhanitse zitsanzo zonse za zamoyo zomwe zingatheke kuchokera kumalo enaake panthawi inayake. Mwachitsanzo, bio-blitzers amatha kukonzekera kumapeto kwa sabata kuti asonkhanitse zitsanzo za zamoyo zonse za m'madzi ndi zokwawa zomwe zimapezeka m'chigwa cha mapiri.
Mu dino-blitz, lingaliro ndi kusonkhanitsa mafupa ambiri a mtundu umodzi wa dinosaur kuchokera ku bedi linalake la mafupa kapena kuchokera munthawi inayake momwe zingathere. Mwa kusonkhanitsa zitsanzo zambiri za mtundu umodzi, akatswiri a paleontologist amatha kuyang'ana kusintha kwa thupi la ziwalo za mtunduwo pa moyo wawo wonse.

Zotsatira za dino-blitz imodzi, zomwe zinalengezedwa m'chilimwe cha 2010, zinasokoneza dziko la asodzi a dinosaur. Zinayambitsanso mkangano womwe ukupitirirabe masiku ano.
Kwa zaka zoposa zana limodzi, akatswiri a paleontologist adajambula nthambi ziwiri zosiyana pa mtengo wa moyo wa dinosaur: imodzi ya Triceratops ndi ina ya Torosaurus. Ngakhale pali kusiyana pakati pa awiriwa, ali ndi zofanana zambiri. Onse awiri anali odya zomera. Onse awiri anakhalapo nthawi ya kumapeto kwa Cretaceous. Onse awiri adamera mafupa, ngati zishango, kumbuyo kwa mitu yawo.
Ofufuzawo anadabwa kuti dino-blitz ingavumbule chiyani za zolengedwa zofanana ndi zimenezi.

Kwa zaka khumi, dera lolemera la Montana lotchedwa Hell Creek Formation linapezeka kuti ndi mafupa a Triceratops ndi Torosaurus.
Makumi anayi pa zana a mafupa a m'chilengedwe adachokera ku Triceratops. Mafupa ena anali aakulu ngati mpira wa ku America. Ena anali aakulu ngati magalimoto ang'onoang'ono. Ndipo onse anafa ali ndi magawo osiyanasiyana a moyo.
Ponena za zotsalira za Torosaurus, mfundo ziwiri zinaonekera: choyamba, mafupa a Torosaurus anali ochepa, ndipo chachiwiri, palibe zigaza za Torosaurus zosakhwima kapena zazing'ono zomwe zinapezeka. Chigaza chilichonse cha Torosaurus chinali chigaza chachikulu cha wamkulu. Chifukwa chiyani zinali choncho? Pamene akatswiri a paleontologist ankaganizira funsoli ndikuchotsa kuthekera kwina pambuyo pa kwina, anasiyidwa ndi lingaliro limodzi losathawika. Torosaurus sanali mtundu wosiyana wa dinosaur. Dinosaur yomwe yakhala ikutchedwa Torosaurus kwa nthawi yayitali ndi mtundu womaliza wa Triceratops wamkulu.

Umboni unapezeka m'magaza. Choyamba, ofufuzawo anafufuza kapangidwe ka zigaza. Anayesa mosamala kutalika, m'lifupi, ndi makulidwe a chigaza chilichonse. Kenako anafufuza zinthu zazing'ono monga kapangidwe ka pamwamba ndi kusintha pang'ono kwa magaza. Kufufuza kwawo kunapeza kuti zigaza za Torosaurus "zinasinthidwa kwambiri". Mwa kuyankhula kwina, zigaza za Torosaurus ndi magaza a mafupa zinasintha kwambiri miyoyo ya nyama. Ndipo umboni umenewo wa kusinthidwa unali waukulu kwambiri kuposa umboni womwe uli m'chigaza chachikulu cha Triceratops, chomwe china mwa izo chinasonyeza zizindikiro za kusintha.
Ponena za nkhani yaikulu, zomwe zapezeka mu dino-blitz zikusonyeza kuti ma dinosaur ambiri omwe amadziwika kuti ndi mitundu yosiyanasiyana akhoza kukhala mtundu umodzi wokha.
Ngati maphunziro ena athandizira lingaliro la Torosaurus-as-adult-Triceratops, zikutanthauza kuti ma dinosaur a Late Cretaceous mwina sanali osiyanasiyana monga momwe akatswiri ambiri a paleontologist amaganizira. Mitundu yochepa ya ma dinosaur ingatanthauze kuti sanali osinthika kwambiri ndi kusintha kwa chilengedwe komanso/kapena kuti anali atayamba kale kuchepa. Mulimonsemo, ma dinosaur a Late Cretaceous akanatha kutha pambuyo pa ngozi yadzidzidzi yomwe inasintha machitidwe ndi malo a Dziko Lapansi kuposa gulu losiyanasiyana.

——— Kuchokera kwa Dan Risch