A tatou talanoa e uiga i tainasoa, o ata e oso aʻe i o tatou mafaufau o na tagata tetele: o le Tyrannosaurus rex e gutu lautele, o le velociraptor e vave ona gaoioi, ma manu tetele e uumi o latou ua na foliga mai na oo atu i le lagi. E foliga mai e leai se mea e tutusa ai ma manu o aso nei, a ea?
Ae afai ou te fai atu ia te oe e le'i fa'aumatia atoa tainasoa—ma e o'o lava i le aliali mai i lau umukuka i aso uma—atonu e te manatu o lo'o o'u fa'ata'alise.
Talitonu i ai pe leai, o le manu e sili ona latalata i le kenera i tainasoa o le…le moa!

Aua le 'ata—e lē o se tala malie lenei, ae o se suʻesuʻega faasaienisi mautu. Na maua e saienitisi ni vaega itiiti o le porotini collagen mai mea na faʻasaoina lelei o le T. rex ma faʻatusatusa i manu o aso nei. O le iʻuga e ofo ai:
O le faasologa o porotini o le Tyrannosaurus rex e sili ona latalata i le moa, sosoo ai ma le ostrich ma le korokotaila.
O le ā le uiga o lenei mea?
O lona uiga o le moa e te 'ai i aso uma e pei lava o se "tainosoa fulufulua la'itiiti."
E leitioa a fai mai nisi tagata atonu o le moa falai e pei o le tofo o tainasoa—ae sili atu le manogi, malō, ma faigofie ona lamuina.
Ae aiseā e sili atu ona foliga i ai moa, ae lē o korokotaila, e sili atu ona pei o tainasoa?
E faigofie le mafuaʻaga:
* E lē o ni aiga mamao manu felelei o tainasoa; o i latou o **sui tuusa'o o tainasoa theropod**, o le vaega lava e tasi e pei o velociraptors ma le T. rex.
* E ui o korokotaila anamua, ae ua na o ni “tausoga mamao” o tainasoa.

E sili atu ona manaia, o le tele o toega o tainasoa o loʻo faʻaalia ai ni foliga o fulufulu manu. O lona uiga o le tele o tainasoa atonu na foliga mai e pei o… moa tetele nai lo le mea na tatou mafaufauina!
O lea la, a toe te toe 'ai loa, e mafai ona e fai atu ma le malie, “O loʻo oʻu 'ai vae o tainasoa i le asō.”
E foliga valea, ae e moni faasaienisi.
E ui ina tuua e tainasoa le Lalolagi i le 65 miliona tausaga ua mavae, ae o loo faaauau pea ona latou ola i se isi foliga—o loo feoaʻi solo i soo se mea e pei o ni manulele, ma aliali mai i luga o laulau 'ai e pei o ni moa.
O nisi taimi, e sili atu le fa'ataulāitu o le saienisi nai lo tala malie.
Upega Tafa'ilagi Aloaia a Kawah Dinosaur:www.kawahdinosaur.com